Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Cột mốc, trụ mốc: Một vật thể (thường là trụ bê tông hoặc cột kim loại) được dựng bên cạnh đường để đánh dấu khoảng cách, tính theo kilomet, từ một điểm xuất phát nhất định. Trên đó thường ghi số kilomet.
   • Kilomet: Tên gọi thông thường, phổ biến trong khẩu ngữ để chỉ đơn vị đo chiều dài kilomet.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (nghĩa cột mốc):

  • Xe khách dừng lại nghỉ ngơi ở cây số 45.
  • Theo biển chỉ dẫn, bệnh viện nằm ngay sau cây số 12 trên quốc lộ 1A.

• Danh từ (nghĩa kilomet):

  • Làng tôi cách trung tâm thành phố khoảng mười lăm cây số.
  • Quãng đường từ nhà đến cơ quan của anh ấy dài đúng năm cây số.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Chạy được bao nhiêu cây số?": Cụm từ thường dùng khi hỏi về quãng đường (tính bằng kilomet) mà một phương tiện đã di chuyển hoặc có thể di chuyển.

  • Chiếc xe máy cũ này mỗi lít xăng chạy được khoảng bốn mươi cây số.

• "Cây số 0": Chỉ cột mốc khởi đầu (kilomet 0), thường đặt tại một địa điểm trung tâm, mang tính biểu tượng.

  • Cây số 0 của Việt Nam nằm tại trung tâm thủ đô Hà Nội.

Biến thể và từ gần giống

• Cột mốc (kilomet): Từ đồng nghĩa, trang trọng hơn, thường dùng trong văn bản hành chính hoặc báo chí.
• Kilomet (viết tắt: km): Tên gọi chính thức, chuẩn của đơn vị đo lường, dùng trong cả văn nói và văn viết.
• Lý (đơn vị đo cổ): Một đơn vị đo chiều dài cũ của Việt Nam, tương đương khoảng 500 mét.

Từ đồng nghĩa

• Cột cây số: Cách gọi nhấn mạnh hình dạng.
• Mốc kilomet: Cách gọi nhấn mạnh chức năng đánh dấu.
• Kilomet: Từ thuần Việt hóa, dùng trực tiếp.

Lưu ý sử dụng

• Trong giao tiếp hàng ngày, nghĩa "kilomet" của từ "cây số" được sử dụng phổ biến hơn nghĩa chỉ vật thể "cột mốc".
• Khi nói về khoảng cách, có thể dùng "cây số" thay thế hoàn toàn cho "kilomet". Ví dụ: "Nhà xa 20 km" có thể nói là "Nhà xa 20 cây số".
• Từ này mang tính khẩu ngữ, thân mật. Trong các văn bản khoa học, kỹ thuật chính thức, nên dùng "kilomet" hoặc "km".

1. d. 1 Trụ xây hoặc cột chôn cạnh đường để làm mốc cho khoảng cách từng kilomet một, trên đó có ghi số kilomet tính từ một nơi nào đó hoặc cách xa một nơi nào đó. Đường rẽ ở chỗ cây số 5. 2 Tên gọi thông thường của kilomet. Cách nhau ba cây số.